منبع تصویر، FARSNEWS
امریکا اعلام کرده که با همکاری همسایه‌های ایران، اجرای تحریم‌های زمینی علیه این کشور را آغاز می‌کند. تقریباً همه همسایه‌های ایران به نوعی روابط نزدیک یا همکاری‌های راهبردی با واشنگتن دارند؛ به استثنای یک کشور، افغانستان.
حالا به قول انگلیسی‌زبان‌ها، این «سوال یک میلیون دالری» مطرح است که حکومت طالبان، با وجود روابط گسترده اقتصادی و سیاسی با ایران و در عین حال نیاز به تعامل و جلب توجه امریکا، چگونه با این معادله پیچیده کنار خواهد آمد؟
علم صالح، کارشناس مسائل خاورمیانه، در صحبت با بی‌بی‌سی می‌گوید که نگرانی عمده امریکا ورود سلاح به ایران از چین و روسیه است؛ اما طبیعت دور زدن تحریم‌ها مخفی و غیرقانونی است و قرار نیست کشورهایی که تمایل به این کار داشته باشند آنرا فریاد بزنند. حکومت طالبان نیز از این قاعده مستثنا نیست.
به گفته آقای صالح: «این‌گونه به نظر می‌رسد که امریکا به این نتیجه رسیده که روسیه و چین از طریق زمین و دریای خزر یا حتی احتمالا از طریق مرزهای افغانستان به ایران سلاح می‌فرستند.»
افغانستان از طریق دهلیز واخان با چین وصل است. حکومت طالبان اخیر یک جاده خاکی را تا مرز چین تکمیل کرد، هرچند این به معنی آغاز مبادلات تجاری میان دو کشور نیست. جاده فعلا پشت سیم‌های خاردار مرزی چین متوقف است و ظاهرا بیجینگ تمایلی به بازگشایی آن در آینده‌ای نزدیک ندارد. همچنین افغانستان با کشورهای تاجیکستان، ازبیکستان و ترکمنستان در سمت شمال مرزهای مشترک دارد. کشورهایی که تحت نفوذ گسترده سیاسی روسیه قرار دارند.
از سوی دیگر، افغانستان و ایران بیشتر از ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند.
مصطفی مدثر، کارشناس روابط بین‌الملل، به بی‌بی‌سی گفت: «برداشت من این است که امریکایی‌ها در مورد محاصره زمینی ایران با طالبان تماس گرفته‌اند. اما این مرز [مرز افغانستان و ایران] هیچ زمانی در طول تاریخ به دلایل مختلف از جمله کمبود امکانات، زندگی اقوام و تردد افراد به گونه کامل قابل کنترل نبوده است.»
آقای مدثر می‌گوید: «مسئله افغانستان-ایران-امریکا یک مسئله پیچیده است و در تاریخ نمونه‌های نادری وجود دارد. طالبان به همان اندازه‌ای که از امریکایی‌ها نفرت دارند، وابستگی‌های شدیدی هم به آنها دارند. پول‌های ماهانه‌ای که به افغانستان فرستاده می‌شود، برای ثبات پولی افغانستان مهم است؛ فعالیت پهپادهای امریکایی در افغانستان وجود دارد، کابل و واشنگتن در بخش تبادل اطلاعات استخباراتی فعال هستند. برای طالبان سخت خواهد بود که به امریکایی‌ها نه بگویند و از طرف دیگر نیازی که به ایران دارند، را قربانی کنند. برداشت من این است حکومت طالبان از سر ناگزیری‌هایی که دارد همکاری محدودی با هر دو طرف خواهد داشت؛ این از سر ناچاری است.»
عملیات «دروازه‌های آهنین» امریکا علیه ایران چیست؟
منبع تصویر، EPA/Shutterstock
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، ۸ نوامبر اعلام کرد که کارگروه جدیدی با هدف محاصره مرزهای زمینی ایران فعالیت کامل خود را آغاز کرده است.
هدف این تیم موسوم به «کارگروه دروازه آهنین»، مسدود ساختن مسیرهای ورودی به ایران است که به ادعای ارتش امریکا برای ترانزیت سلاح و مواد غیرقانونی استفاده می‌شوند.
بر اساس گزارش رسانه‌های امریکایی، چگونگی عملکرد این کارگروه شامل راه حل نظامی، مثلا هدف قرار دادن کاروانی در داخل مرزهای ایران نیست.
با این حال، ۲۰ کارشناس نظامی و غیرنظامی در ستاد فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) در تامپای فلوریدا گرد هم آمده‌اند تا با همکاری نهادهای اطلاعاتی و وزارت خزانه‌داری امریکا، داده‌های ماهواره‌ای و مسیرهای ترانزیت کالا از مبدأ کشورهایی چون روسیه، چین و آسیای مرکزی را بررسی کنند.
هدف این است که پس از شناسایی شبکه‌های تأمین، با فشار دیپلماتیک بر کشورهای همسایه ایران و تهدید شرکت‌های حمل‌ونقل، صرافی‌ها و سایر واسطه‌ها به تحریم‌های سنگین، بازیگران ثالث را به توقیف محموله‌های مالی، تسلیحاتی و اقلام دوکاربرده وادار کنند؛ اقلامی که ماهیت غیرنظامی دارند اما می‌توان از آنها در تجهیزات و برنامه‌های نظامی نیز استفاده کرد.
آیا کابل ظرفیت و تمایلی برای کمک به دور زدن تحریم‌های ایران دارد؟
ایران از شمال با کشورهای جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان مرز زمینی دارد و در طول دریای خزر با روسیه و قزاقستان همسایه آبی است، از غرب با ترکیه و عراق، و در جنوب از طریق خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان با کشورهای کویت، عربستان سعودی، قطر، بحرین، امارات متحده عربی و عمان مرز آبی مشترک دارد. ظاهرا در سمت شرق که ایران را به پاکستان و افغانستان وصل می‌کند، تهران تنها یک گزینه دارد، کابل.
به باور علم صالح، پاکستان مطمئنا به دلیل نگرانی از خراب شدن روابط با امریکا در این بخش همکاری نخواهد کرد، اما اشتیاق حکومت طالبان برای این کار بیشتر است و «شاید همین حالا در حال انجام آن است». او این برهه خاص روابط میان دو کشور را «میکانسیم جدیدی» از روابط میان حکومت طالبان و ایران تعریف می‌کند.
آقای صالح گفت: «این روابط دو جانبه و مشترک خواهد بود، روابط حکومت طالبان با پاکستان خوب نیست و با تاجیکستان هم روابط گرمی ندارند، ایران به آب‌های آزاد وصل است و امکان تنفس بیشتر تجارتی به کابل می‌دهد. از طرف دیگر وزن سیاسی ایران در منطقه امکان بهره‌برداری سیاسی بیشتر به حکومت طالبان را خواهد داد.»
او افزود: «بخش بزرگی از فعالیت‌های بین ایران و عراق، ایران و افغانستان و حتی ایران و ترکیه به دور از چشمان امریکا انجام می‌شود که امکان ادامه آن بسیار محتمل است.»
مصطفی مدثر در پاسخ به این پرسش که آیا افغانستان دارای این ظرفیت است که در صورت بسته شدن تمام گذرگاه‌های مرزی ایران، آنرا جبران کند گفت: «شاید راه‌های تنفسی کوتاه‌مدتی باشد اما اگر تصور ما این باشد که افغانستان به تنهایی می‌تواند که این محاصره استراتژٓیک را بشکند، بعید است. این ظرفیت و توانایی در افغانستان وجود ندارد.»
کابل چگونه میان واشنگتن و تهران توازن برقرار می‌کند؟
علم صالح می‌گوید که هنر سیاست همین است. ایجاد توازن میان بازیگرانی که با آنها در تعامل هستی اما در عین حال هویت هر کدام آنها متفاوت است. چین، پاکستان، ایران، امریکا، روسیه، همه اینها مسائل و منافعی در افغانستان دارند اما هر کدام با دید و فهمی گوناگون و خواسته‌هایی متفاوت حضور دارند.
آقای صالح می‌افزاید: «این برمی‌گردد به سیاست کابل که چگونه هم ایران را با خود نگه‌دارد و هم بتواند از گزند امریکا به دور باشد. امریکا می‌تواند اشراف امنیتی محدودی از آسمان افغانستان داشته باشد اما قرار نیست که از طریق افغانستان به ایران راکت فرستاده شود که امریکایی‌ها [با پهپاد] آنرا ببیند. گاهی می‌تواند قطعات بسیار پیشرفته خاص باشند؛ حدس و گمان من این است که این محموله‌ها نیازی به کاروان بزرگی از موترها ندارد. در ضمن می‌تواند کمک‌ها شامل نقل و انتقالات پولی باشد که در عین حال امکان مخفی نگه‌داشتن آن زیاد سخت نیست.»
مصطفی مدثر اما می‌گوید که طالبان از نظر ایدیولوژیک نه با ایالات متحده امریکا همخوانی دارند و نه رابطه بسیار کلان فکری با ایران دارند اما از لحاظ تاکتیکی همکاری‌ها بین آنها در پنج سال گذشته وجود داشته که بیشتر از سر ناگزیری حکومت طالبان بوده است.
مقامات حکومت طالبان در جریان جنگ‌های اخیر امریکا و اسرائیل علیه ایران، بارها با تهران ابراز همدردی کرده‌اند و در بیانیه‌های رسمی خود همواره دو طرف را به خویشتن‌داری و حل اختلاف‌ها از طریق دیپلماسی تشویق کرده‌اند.
منبع تصویر، BBC
علم صالح می‌گوید که تعامل حکومت طالبان با امریکا به معنای توقف تعامل با ایران نیست و قطع آن هم برای امریکا ممکن نخواهد بود.
به گفته او تلاش‌های امریکا برای محاصره هشت‌ماهه دریایی و حالا زمینی ایران نشانه‌ای از ناکامی دولت ایالات متحده است و تصور اینکه نظام کنونی سیاسی در ایران رفتنی است با شکست مواجه شده است. فشار امریکا برای قانع کردن کشورهای همسایه برای همکاری برای محاصره زمینی ایران، سبب برخی مشکلات خواهد شد اما در نهایت نتیجه دلخواه امریکا را در پی نخواهد داشت.
آقای صالح افزود: «روابط تاریخی، فرهنگی، ادبی، زبانی، دینی مشترک میان افغانستان و ایران ناگسستنی است. اگر حتی دولت‌های دو کشور هم نخواهند. بنا دلایل بسیار زیادی وجود دارد که دو کشور در این بخش با یکدیگر همکاری و معامله کنند.»
مصطفی مدثر اما می‌گوید: «از جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه امریکا و اسرائیل علیه ایران گرفته تا حملات محدود به جنوب ایران، مقامات ایرانی همواره از حکومت طالبان برای همکاری تشکری کرده‌اند، اما اگر امریکایی‌ها خط قرمزی برای حکومت طالبان ترسیم کنند، کار آنها [حکومت طالبان] را دشوار خواهد کرد. باور من این است که طالبان باید بین ایران و امریکا یکی را انتخاب کنند که هر دو انتخاب برای آنها هزینه‌بردار، دشوار، و سرنوشت‌ساز است.»
علم صالح اما می‌گوید: «سیاست‌مداران در کابل برای ده‌هه‌های آینده فکر می‌کنند و هزینه و فایده را مدنظر خواهند گرفت. آنها می‌دانند که این مسئله همیشگی نیست. آقایان ترامپ و نتانیاهو می‌آیند و می‌روند اما ایران ماندنی است.»
بیشتر بخوانید
ویدیوهای روز
پایان ویدیوهای روز
